วัดเขาแก้ววรวิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร เดิมเป็นวัดโบราณวัดหนึ่งตั้งอบู่บนเขา ริมแม่น้ำป่าสัก ในเขตท้องที่ตำบลต้นตาล อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี เป็นวัดราษฎร์สร้างในสมัยกรุงศรีอยุธยา ในรัชสมัยพระเจ้าทรงธรรม ประมาณ ปี พ.ศ.2171 ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 กรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จนมัสการพระพุทธบาทและจะเสด็จนมัสการพระพุทธฉายได้ทรงแวะพักไพร่พลขบวนราบ ณ พลับพลาท่าหิน ลานหน้าวัดเขาแก้ว พระองค์ได้เสด็จขึ้นทอดพระเนตรวัดเขาแก้ว ทรงเลื่อมใสในภูมิฐานของวัด ซึ่งตั้งอยู่บนภูเขาเล็กๆ แวดล้อมด้วยธรรมชาติที่งดงามเป็นที่สงบเหมาะสำหรับการบำเพ็ญสมณธรรม พระองค์ทรงมีพระราชศรัทธาที่จะบูรณปฏิสังขรณ์วัด นี้ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้เจ้าพระยานิกรบดินทร์ (โต กัลยาณมิตร) เป็นแม่กองควบคุมการก่อสร้าง เจ้าพระยานิกรบดินทร์ได้จัดพวกนายกองโค พากันไปรับไม้เครื่องบนและสิ่งก่อสร้างจากกรุงเทพฯ มาบูรณปฏิสังขรณ์พระอุโบสถ ปรับปรุงขยายให้ใหญ่กว่าเดิม ก่อกำแพงรอบพระอุโบสถขึ้นมาใหม่ สร้างกุฏิไว้ด้านทิศเหนือของเจดีย์และบูรณะองค์พระเจดีย์ของเดิมเมื่อเสร็จแล้วมีพระกระแสรับสั่งให้สถาปนาวัดเขาแก้วขึ้นเป็นพระอารามหลวงพระราชทานนามว่า “ วัดคีรีรัตนาราม ”

เมื่อ พ.ศ.2456 สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิโนรส องค์สังฆประมุขเสด็จออกตรวจการ คณะสงฆ์จังหวัดสระบุรี เสด็จทอดพระเนตรวัดเขาแก้ว ทรงเห็นป้ายที่ติดไว้ท่าหินลาดหน้าวัดว่า “ วัดคีรีรัตนาราม ” รับสั่งว่าเป็นคำมคธ ทรงให้เรียกเป็นคำไทยว่า “ วัดเขาแก้ว ” ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา

ปูชนียสถาน

พระเจดีย์ ของเดิมสร้างมานานไม่ปรากฏหลักฐานว่าสร้างเมื่อใส เป็นเจดีย์ที่งดงามมากองค์หนึ่ง รูปไทยทรง 5 ยอดชนิดมีเรือนทาส แบบย่อเหลี่ยมไม้สิบสองตั้งบนฐาน ทักษิณ 3 ชั้น ประกอบด้วยซุ้มจระนำ 4 ด้าน ด้านทิศตะวันตกออกแบประดิษฐานพระพุทธรูปปางห้ามญาติ ด้านทิศเหนือประดิษฐานพระพุทธรูปปางรำพึง ด้านทิศตะวันตกประดิษฐานพระพุทธรูปปางอุ้มบาตร ด้านทิศใต้ประดิษฐานพระพุทธรูปปางลีลา องค์ระฆังกลมประกอบด้วยบัวกลุ่ม ปลียอดพระเจดีย์มีความสูง 35 เมตร กว้างโดยรอบ 43.40 เมตร ภายในองค์พระเจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ และพระธาตุสาวกตลอดจนสิ่งอันมีค่าไว้ ซึ่งปรากฏหลักฐานว่าวันดีคืนดี มีคนได้เห็นรัศมีดวงแก้วลอยส่องสว่างบนยอดเจดีย์อยู่เสมอ นับว่าเป็นเรื่องมหัศจรรย์

นอกจากนี้ บริเวณด้านซ้ายของพระเจดีย์ มีพระพุทธบาทจำลอง และพระพุทธรูปทองคำ ให้พุทธศาสนิกชน ผู้ศรัทธา ได้นมัสการเพื่อความเป็นสิริมงคล